In de periode 2012-2014 werd, aansluitend bij de viering 150 jaar kanaal in 2012 en in het licht van het Seine-Scheldeproject een haalbaarheidsstudie naar de toekomstmogelijkheden van het kanaal Roeselare-Leie uitgevoerd door het consortium Technum - Tractebel Engineering in samenwerking met IMDC (International Marine and Dredging Consultant). In deze studie werden verschillende scenario’s voor de opwaardering van het kanaal onderzocht en werd een bijhorende economische analyse uitgevoerd, met inbegrip van een trafiekprognose en een maatschappelijke kosten-batenanalyse.
De raad van bestuur van de Vlaamse Waterweg koos op basis van deze studie in april 2014 een voorkeursalternatief voor de verdere ontwikkeling van het kanaal Roeselare-Leie (KRL) en gaf opdracht om hiervoor een globaal projectplan te laten opmaken. De voogdijminister trad de beslissing van de raad van bestuur van W&Z (Waterwegen & Zeekanaal) bij in april 2014.
Het weerhouden alternatief omvatte een vergroting van het gabariet van het kanaal Roeselare-Leie met als doel de toegelaten diepgang te verhogen tot 3,2 m (waterdiepte: 4,2 m) voor klasse Va-schepen. Bij behoud van de sluis te Ooigem is dit overigens de maximaal mogelijke diepgang i.f.v. de sluisdrempel. Specifiek voor de kop van Roeselare (d.i. vanaf 300m afwaarts de Bruanebrug tot de haven van Roeselare) werd toen slechts voorzien in een diepgang tot 2,9 m.
Eind 2016 werd een vervolgstudie opgestart, uitgevoerd door het consortium Tractebel/IMDC/SBE, in opdracht van De Vlaamse Waterweg. Deze werd opgeleverd en voorgesteld aan de raad van bestuur van de Vlaamse Waterweg en aan de bevoegde Minister. De raad van bestuur van De Vlaamse Waterweg gaf in november 2020 haar fiat om het dossier verder uit te werken, vanaf dan ook, gelet op het grote economische belang, met inbegrip van de kop van de vaart.
Er werd op dat moment ook gekozen om de realisatie van dit grootschalige infrastructuurproject aan te grijpen als momentum en het project te verbreden met flankerend beleid, met koppelkansen, die het project versterken en vice versa en in een vervolgstap aldus een gebiedsprogramma vorm te geven dat een motor moet worden voor de duurzame (economische-sociale-ecologische) ontwikkeling van de regio.
Er werd (door de Vlaamse Waterweg en de provincie) een kanaalmanager aangesteld die als opdracht meekreeg in die zin een charter met bijhorend gebiedsprogramma uit te werken met inbegrip van krachtlijnen rond Economie, Mobiliteit, Waterbeheersing, Natuur en Energie en Klimaat. De werkzaamheden werden aangestuurd vanuit een Task Force, samengesteld met vertegenwoordigers van de 5 kanaalgemeenten, van de provincie, van de Vlaamse Waterweg, van de Regio Midwest en van VOKA en voorgezeten door de bevoegde gedeputeerde van de provincie West-Vlaanderen en de Algemeen Directeur van de Vlaamse Waterweg.
Dit resulteerde in een ontwerp van charter met bijhorend gebiedsprogramma, waarbij het infrastructuurproject van het kanaal zelf werd gecomplementeerd met acties en projecten rond 5 krachtlijnen, zijnde economie, mobiliteit, waterbeheersing, natuur en energie- en klimaat (cf. bijlage).
In 2021 werd tevens een dossier bij het Europese Connecting Europe Facility, ingediend door de Vlaamse Waterweg, goedgekeurd waardoor projecten in het kader van de opwaardering van het kanaal kunnen rekenen op 50% betoelaging vanuit Europa (o.b.v. jaarlijkse indiening van projectdossiers).
De voorbije jaren werden aldus reeds een aantal deelprojecten uitgevoerd of geïnitieerd. Op grondgebied Roeselare gaat het ondermeer over de vernieuwing van de kaaimuur t.h.v. Zoutman (uitgevoerd), over de verlenging van de kaaimuur aan de Zandhandel (in voorbereiding) en over de vernieuwing van de Bruanebrug (die opgenomen werd in een PPS contract dat door de Vlaamse overheid werd afgesloten (en loopt tot 2030)). Verderop kreeg de sluis van Ooigem de voorbije zomer een grondige onderhouds-/herstelbeurt, waardoor de bedrijfszekerheid van deze infrastructuur werd verhoogd.
De opwaardering van het kanaal Roeselare – Leie heeft als doel de toegelaten diepgang op het kanaal te verhogen tot 3,2 m (waterdiepte: 4,2 m) voor klasse Va-schepen met een belading tot 3.000 ton, hetgeen een belangrijke efficiëntiewinst voor de scheepvaart zal genereren (huidige tonnage is maximaal 2.300 ton) en aldus de bedrijvigheid rond het kanaal zal faciliteren. Het kanaal Roeselare-Leie is een economische hotspot voor Vlaanderen en inherent verbonden aan de economische as van het Seine-Schelde project en de Leie in het bijzonder. Meer dan 40% van de trafiek op de Leie as wordt overgeslagen op het Kanaal Roeselare-Leie met een grote lokale werkgelegenheid (5400 rechtstreeks tewerkgestelden) en bedrijvigheid. Van die 40% komt de helft naar Roeselare (de helft daarvan naar de kop van de vaart en de andere helft naar de Zandhandel en enkele andere bedrijven op Roeselaars grondgebied).
Voor deze opwaardering dient naast de uitvoering van benodigde baggerwerken en verruiming van de vaarweg op bepaalde locaties, ook de bestaande infrastructuur langsheen het kanaal te worden aangepast aan deze verdieping: oeververdedigingen, kaaimuren (met grote volumes aan trafiek en economische activiteit) en sifons dienen te worden verstevigd, gerenoveerd of herbouwd.
Tegelijk wordt ook het nodige flankerend beleid inzake mobiliteit, waterbeheersing, natuur & beleving en energie & klimaat vormgegeven. Op die manier krijgt een project vorm dat de motor zal zijn voor de duurzame (economische, sociale en ecologische) ontwikkeling van de regio.
Er wordt naar gestreefd om de ganse opwaardering van het kanaal Roeselare-Leie te hebben afgewerkt binnen een redelijke termijn, zijnde de 2 eerstvolgende Europese CEF-subsidieperiodes (CEF2: 2021-2027 en CEF3: 2028-2034).
In voorjaar 2024 zal het charter met bijhorend gebiedsprogramma overhandigd worden aan de bevoegde minister(s) (daarbij geruggesteund door goedkeuring op de 5 gemeenteraden en op de provincieraad), i.f.v. agendering op de Vlaamse Regering.
Nadien zullen de gedefinieerde deelprojecten verder worden uitgewerkt in termen van ontwerp, uitvoeringsplanning, vergunningen en projectfinanciering.
Er zijn op dit ogenblik geen financiële gevolgen.
Gezien de opwaardering van het kanaal Roeselare-Leie een aanzienlijke investering vergt binnen het globale Seine-Schelde programma (kosten momenteel geraamd op 375.000.000,00 euro) zal voor de realisatie ervan ook beroep gedaan worden op de EU-subsidies van de Connecting Europe Facility (CEF). Dit CEF programma ondersteunt lidstaten bij het financieren van grote infrastructuurwerken die van strategisch belang zijn voor transportnetwerken.
Er wordt uitgegaan van het principe dat bij de vervolgstappen de kosten in of aan de waterweg (‘natte infrastructuur’) gedragen wordt door de Vlaamse Waterweg en de kosten aan belendende infrastructuur (‘droge infrastructuur’) gedragen zullen worden door de respectievelijk daartoe bevoegde actoren (waaronder de betrokken lokale besturen).
Onderhavig besluit past binnen het Bestuursakkoord 2019-2024 van de stad Roeselare, punt 411: 'De verdieping van het Kanaal aan de Bruanebrug, de uitslibbing van de kop van het Kanaal, de versterking van de kaaimuren en de oprichting in 2020 van de River Terminal aan de Schaapbrug maken van ons kanaal opnieuw een sterke vervoersas.'
Het charter voor het Kanaal met het bijhorend gebiedsprogramma wordt goedgekeurd.